Alex Hijmans

Splancanna ó shaol eile

Grianghrafiriseoireacht ón mBrasaíl. Photo reportage from Brazil.

14.00

Product ID: 678 ISBN: 978-1-907494-37-6 Catagóirí: , , , , ,

Céad grianghraf. Céad aiste ghearr. Cur síos i bhfís agus i bhfocail ar thír aduain, anaithnid… atá i lár an aonaigh. Go heacnamaíoch agus go polaitiúil, tá ról níos tábhachtaí ná riamh ag fathach Mheiriceá Theas ar an stáitse idirnáisiúnta. Seo cuireadh duit aithne a chur ar an mBrasaíl – aithne cheart, aithne a sheachnaíonn an cliché. Sa leabhar seo, tugann Alex Hijmans, atá ina chomhfhreagraí idirnáisiúnta sa tír ó 2007, léaspairtí ar an mBrasaíl nach bhfeictear sna cártaí poist. Go deimhin, léirítear mórchuid na gcúiseanna atá leis an achrann sóisialta a thosaigh sa tír sin le déanaí sa saothar seo.



Meáchan680 g
Foilsithe

2013

Dónall Ó Braonáin in Comhar, Feabhra 2014

Bhíodh trácht sna seanscéalta ar an Domhan Thoir. Fearann an iontais i bhfad uainn ar mhapa na samhlaíochta. I bhfad uainn atá an Bhrasaíl, fearann iontais eile ach ar mhapa na cruinne sa domhan ó dheas. Tá trácht ar stair, tíreolaíocht, cultúr agus poiblíocht na Brasaíle sa leabhar seo agus tús áite tugtha don fhís: ‘An Bhrasaíl nach bhfeictear sna cártaí poist’, de réir an réamhrá. Baineann glór an tsaothair seo leis an iriseoir mar fhinné. Bua láidir an tsaothair an eitic iriseoireachta a leagtar síos ón mbrollach agus a chleachtaítear ar feadh an tsaothair. Deirtear linn gurb iad na fís-splancanna a spreag an scríbhneoireacht, is é sin, nár glacadh pictiúir ar mhaithe le haistí a bhí scríofa cheana féin ach gur cumadh na téacsanna bunaithe ar an bhfís. Éiríonn thar barr leis an modh oibre seo le dul faoi chraiceann ceisteanna sóisialta éagsula. Chuir Alex Hijmans cuntas neamhfhicsin ar fáil cheana ar an mbruachbhaile Tancredo Neves i Salvador, príomhchathair Bahia (Favela, 2009) ach is doimhne agus is scópúla i bhfad ábhar an tsaothair seo de bharr fhairsinge na tíreolaíochta agus an siúl atá déanta aige féin. B’éigean domsa filleadh arís is arís eile ar an léarscáil i dtús an leabhair le go scaipfí cuid den aineolas atá orm féin maidir le láithreacha agus suímh na dtuairiscí.

Glacadh na grianghraif idir deireadh 2006 agus deireadh 2012 agus shílfeá go raibh scaipeadh réasúnta ar ábhar na n-aistí ó cheann ceann na tíre. Tionscadal fíor-uaillmhianach é seo de bharr go mbeidh aird an tsaoil ar Chorn an Domhain 2014 agus Cluichí OIlimpeacha Rio de Janeiro in 2016. Éadáil bhreise don léitheoir an féilire snasta daite don bhliain 2014 atá ag gabháil leis an leabhar a thugann léas beag breise d’obair an údair agus an dearthóra, Alan Keogh, agus a chuireann le luach an fhoilseacháin ar margadh é ag €14. Iompraíonn na pictiúir ualach na scéalaíochta sa leabhar. Tá scagadh sna híomhanna ar chruth na tíre agus ar shaol phobal na Brasaíle. Saothraítear téamaí a théann go smior na Brasaíle in imeacht na n-aistí ar fad: dúchas, bochtanas, cumhacht, cogaíocht uirbeach, cor polaitiúil agus oidhreacht choilíneach na tíre.

Ainneoin go bhfuil fianaise fhairsing ar bhochtanas sna pictiúir meabhraítear dúinn cén borradh eacnamúil atá sa Bhrasaíl ó chuaigh Luiz Inacio Lula da Silva i mbun atheagair breis is deich mbliana ó shin anois, clár atá á leanacht ag a chomharba Dilma Rousseff. Áirítear an Bhrasaíl mar bhunsraith den ghrúpa BRIC a bhfuil an Rúis, an India, an tSín agus an Afraic Theas luaite leis freisin i dtéarmaí na forbartha eacnamúla. Acmhainní nádúrtha na tíre is cúis le cuid mhór den teacht aniar ach tá an dífhoraoisií agus an tóraíocht ar ola tar éis a shliocht a fhágáil ar thimpeallacht na Brasaíle freisin. Déantar an teannas idir dul chun cinn agus dílseacht don dúchas a thabhairt amach go binn sna píosaí ach seachnaítear an tseanmóintíocht agus fágtar faoin léitheoir snaidhm an léirmhínithe a scaoileadh den chuid is mó.

Is fiú suntas a thabhairt don anailís pholaitiúil sa leabhar ar chúrsaí slándála. Tá a chuid féin den fhaitíos agus den mhíshocracht ar phobal na Brasaíle i ngeall ar an mbearna idir saibhir agus daibhir. Fágann sin go mbíonn a lámha i mbéal an mhada ag an gcuid is boichte den chosmhuintr i gcónaí. Meabhraíonn cuntais fearacht ‘Tionscal contúirteach’, ‘Scáth-thailte’ agus ‘Ceist na sábháilteacha’ dúinn nár cheart talamh slán a dhéanamh den chomhtháthú sóisialta san áit a mbíonn easpa follasach cothromaíochta ann.

Leabhar taistil é seo ina cheann ar shaothar tuairisceoireachta agus is mór i gceist cúrsaí iompair sna físeanna ón uair gur tháinig lucht na hEorpa – na Portaingéalaigh sa chás seo – ar an mBrasaíl i 1500 go dtí an lá seo féin. Tráchtar ar chóir chomaimseartha iompair ar mhíreanna éagsúla: ‘Easpa Pleanála i gCathair Phleanáilte’, ‘Faoi thalamh’, ‘An bus…’, ‘agus an bus cliste’, ‘Bealach na habhann’. Pléitear le héagsúlacht chulturtha agus chreidimh, nósanna bia agus ailtireacht i measc na n-ábhar físe. Aisteach go leor, is iad na portráidí aonair is mó a bhí I dtuilleamaí an teacs agus is lú a chuaigh i bhfeidhm orm ó thaobh na físiúlachta mura raibh siad lonnaithe ar láthair láidir chomhthéacsúil, monarcha todóg mar shampla in ‘ó obair go hoidhreacht’, nó caife in ‘Saol crua’. Cás staidéir spéisiúil a chastar linn sa ghriangraf a glacadh d’áitritheoir sráide ar Rua Aurora I gCathair São Paulo. Is annamh a phléitear grianghraif ar mheáin an iarthair cé’s moite den chaibidil faoi shárú príobháideachais, cóipcheart agus araile. Ceist bhunúsach faoi dhínit an duine, cumhacht na meán agus an chaoi a dtagann an iriseoireacht i dtír ar an ainnise ar mhaithe le bréagshiamsaíocht gháifeach agus brabach. Radharc atá ‘chomh sean leis an gceo’ a chuirtear i láthair sa staidéar ‘Féiríní’. Triúr fámaire de bhunadh na hEorpa os coinne bheirt bhundúchasach de chuid na Brasaíle atá ann. Tá reic á dhéanamh ar shlabhra coirníní le toscairí atá ag freastal ar Chruinniú Mullaigh na bPobal i Rio de Janeiro in 2012. Ní tuairisc mhaol a thugtar sa teacs ach luaitear drochbhlas agus trua ach ní dhéantar paidir capaill den scéal ach oiread. Tá an méid seo ag teacht leis an gcur chuige sa leabhar tríd síos.

Níl an cuntas seo ar an mBrasaíl i gcleithiúnas fíricí fuarchúiseacha amháin ach tá mothú sa phrós, tuiscint sa tabhairt faoi deara agus easpa ornáidíochta sa scríbhneoireacht. Cuidíonn an loime stíle go mór le bunús eagarthóireachta an leabhair, is é sin, go ligtear don fhís feidhmiú mar fhaisnéis mhacánta. Ní troscán trom tráchtaireachta é an téacs le tuisle a bhaint as tnúthán an léitheora ach machnamh meáite atá préamhaithe sa traidisiún tuarascálach. Má léitear na míreanna a scríobh Micheál Breathnach ar an Eilvéis ar chasadh an chéid seo caite tuigtear láithreach go bhfuil dreach tíre, áilleacht nádúrtha, liriciúlacht thréadúil á saothrú in éineacht. Cumadóireacht í a fáisceadh as cúinsí na linne ach a mhaireann i gcónaí de bharr fheabhas na scríbhneoireachta. Tá an scéal amhlaidh sa chás seo freisin a bhuíochas de chleachtas cóir iriseoireachta agus compás ciúin morálta an údair.

Seans gur spéis leat...